عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
25
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
كنزهاى عرش خويش ، پيش از تو كس را ندادهام مگر آدم را و ابراهيم را . وهب منبه گفت : « مردى كنيز كى اعجمى خريد بامدادى ناگاه از خواب فصيح برخاست و گفت « يا مولاى علّمنى امّ القرآن » خواجه گفت اى كنيزك چه افتاد كه شب اعجمى خفتى و بامداد فصيح برخاستى ؟ كنيزك گفت در خواب چنان نمودند سرا كه همه دنيا آتش گرفته بود و در ميان آتش راهى باريك همچون شراك نعلين سوى بهشت داشت ، موسى ع را ديدم كه در آن راه مىشد و جهودان بر اثر وى ميرفتند موسى روى سوى ايشان كرد و گفت « سوأة لكم أنا لم آمركم ان تتهوّدوا » اين بگفت و ايشان از راست و چپ همه در آتش افتادند ، و موسى تنها رفت و در بهشت شد . آن گه عيسى را ديدم كه در آن راه مىشد و ترسايان را ديدم كه هم چنان بر اثر وى ميرفتند . عيسى باز نگرست و ايشان را گفت « سوأة لكم أنا لم آمر كم ان تنصّروا » اين بگفت و ايشان از چپ و راست همه در آتش افتادند و عيسى تنها رفت تا در بهشت شد . از آن پس مصطفى را ديدم كه مىآمد و امّت وى را ديدم بر اثر وى ، و همه عالم بنور ايشان روشن شده مصطفى صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بايشان نگرست گفت « أنا امرتكم أن تؤمنوا و قد آمنتم فلا تخافوا و لا تحزنوا و ابشروا بالجنة التي كنتم توعدون » آن گه مصطفى رفت و امت وى با وى همه در بهشت شدند ، من ماندم و دو زن ديگر بر در بهشت ، فرمان آمد از رب العزة كه بنگريد تا سوره ام القرآن ميخوانند يا نه ؟ خازنان بهشت آن دو زن را گفتند كه سوره ام القرآن دانيد و خوانيد ؟ ايشان گفتند - دانيم - پس در بهشت شدند ، من ماندم كه اين سورة ندانستم . مرا گفتند چرا نياموزى سوره ام القرآن تا در بهشت شوى ؟ فعلّمنى يا مولاى ام القرآن . » اما سخن در بيان نزول اين سورة : علما در آن مختلفاند قول بو هريره و مجاهد و حسن آنست كه بمدينه فرو آمد ، يدلّ عليه ما روى فى بعض الآثار « انّ ابليس رنّ اربع رنّات ، او قال اربع مرات حين لعن و حين اخرج من ملكوت السماء و حين بعث محمّد ص و بعث على فترة من الرسل ، و حين انزلت فاتحة الكتاب ، و انزلت بالمدينة . » و قول على ع و ابن عباس و جماعتى آنست كه به مكه فرود آمد در ابتداء وحى . اما قتادة بن دعامه و جمعى از علماء دين تلفيق كردند ميان هر دو قول و گفتند هم مكى است و هم مدنى